Từ lâu trên thế giới, khái niệm “vật liệu thân thiện với môi trường” không còn là câu chuyện lạ. Thậm chí hệ thống quy phạm pháp luật và các thể chế của những nước đó đều tạo điều kiện khuyến khích tối đa cho lĩnh vực này có cơ hội tốt nhất để phát triển. Nhưng đáng tiếc ở nước ta, phát triển vật liệu thân thiện với môi trường (VLTTMT) vẫn là câu chuyện “cũ người mới ta”. Và điều đáng lo ngại là, trong khi xã hội và nền kinh tế có nhu cầu, cũng không thiếu các nhà đầu tư muốn nhập cuộc, thì VLTTMT vẫn phải tìm “đường vòng” để đi vào cuộc sống. Liệu có giải pháp cho vấn đề này trong tương lai gần?
Lãng phí tài nguyên – ít “đất” cho phát triển VLTTMT
Lâu
nay, cứ nói chuyện “cạnh tranh” của gạch blok, đa phần đều bảo: Thua vì
giá cao! Tìm hiểu thì biết, cao là so với gạch gốm. Trong khi ở những
nước tiên tiến, các dòng sản phẩm vật liệu đất sét nung như gạch xây,
ngói lợp, các loại gạch nem lát… đều là sản phẩm của nhà giàu với giá
bán rất đắt thì ở Việt Nam các vật liệu này lại hết sức phổ biến vì giá
rẻ! Nhưng cái giá phải trả có thật sự rẻ hay không thì ai cũng biết rõ
câu trả lời là “không” vì rất nhiều yếu tố “đầu vào” chưa được tính đầy
đủ, thoả đáng. Thuế tài nguyên “đánh” vào đất sét hiện cho là quá thấp,
dẫn đến tình trạng khai thác đất sét bừa bãi, lấn lướt cả vào đất nông
nghiệp. Rồi các lò gạch thủ công phát triển tự do dẫn đến sự phá huỷ
môi trường không khí, ảnh hưởng mùa màng… Hoá ra câu chuyện bất bình
đẳng trong cạnh tranh giữa gạch gốm và gạch không nung lại có nguyên
nhân từ những điều hết sức phi lý.
Việc trong nhiều năm không
lưu tâm phát triển VLTTMT một cách thoả đáng đang dẫn đến những hậu quả
mà ngay hôm nay đã có thể nhìn thấy rất rõ, và chắc cũng chẳng bao lâu
nữa, nếu không được khắc phục, thì cũng chính thế hệ này sẽ “lãnh đủ”
chứ… không phải đợi lâu như nhiều người vẫn tưởng. Ví dụ, nếu tốc độ
phát triển đô thị của Hà Nội đang lớn từng ngày, các toà nhà cao tầng
sử dụng vật liệu nặng liên tục mọc lên cũng đồng nghĩa với kết cấu nền
đất và nguồn nước ngầm của Thủ đô sẽ biến động một cách sâu sắc, rồi
lòng sông Hồng, hồ Tây, hồ Hoàn Kiếm sẽ nâng lên là chuyện tất yếu vì
“rừng” cọc bê tông liên tục bị ép xuống lòng đất hàng chục, thậm chí cả
trăm mét. Như vậy phát triển các loại vật liệu nhẹ như bê tông nhẹ,
gạch không nung trọng lượng nhẹ là một yêu cầu tất yếu đặt ra với quá
trình đô thị hoá. Chưa kể, cuộc sống hiện đại ngày càng đòi hỏi những
vật liệu mới đa dạng đáp ứng yêu cầu cuộc sống như vật liệu cách âm,
cách nhiệt, các loại tấm tường, vách ngăn nhẹ, các loại vật liệu có lợi
cho sức khoẻ con người, vật liệu chống cháy, vật liệu tiết kiệm năng
lượng…
Thế nhưng tại sao VLTTMT lại “ít đất” phát triển? Với
một số đối tượng (có khả năng kinh tế) thì có thể do nguồn cung hiện
chưa đủ chủng loại, sản phẩm chưa đa dạng. Nhưng với đại đa số người
tiêu dùng, giá cả các vật liệu đẳng cấp cao này hiện chưa phù hợp với
túi tiền của họ. Câu hỏi đặt ra là, liệu có vì yếu tố giá cả mà toàn xã
hội phải “đầu hàng” và có thật là không thể có mức giá hợp lý cho dòng
VLTTMT hay không?
Đắt thật hay không?
Trong
một lần trả lời phỏng vấn của báo giới xung quanh vấn đề này, Thứ
trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam chỉ rõ “cái vòng luẩn quẩn” trong
vấn đề bức xúc về giá bán như sau: Chưa xây dựng được thị trường tiêu
thụ một cách bài bản, không khích lệ được tiêu dùng – đầu tư công nghệ
chưa tương xứng dẫn đến năng suất thấp. Kết quả đương nhiên là giá bán
sẽ cao, người tiêu dùng không chấp nhận! Ông Nguyễn Quang Cung – Vụ
trưởng Vụ VLXD (Bộ Xây dựng) cũng cho hay: Chưa có một tính toán cụ thể
và thật sự sâu sắc nào để xã hội có thể nhận rõ nguồn cơn của câu
chuyện “đắt – rẻ”, nhưng liệu có phải là “đắt” không nếu sử dụng VLTTMT
mà thời gian thi công được rút ngắn đáng kể, tốn kém ít xi măng sắt
thép hơn, khi đi vào vận hành sử dụng lại tiết kiệm năng lượng hơn, môi
trường sống tốt hơn nhờ ngăn chặn được tối đa tình trạng bức xạ nhiệt,
hiệu ứng lồng kính…? Đó là chưa kể đến những yếu tố có lợi cho cả xã
hội, nền kinh tế và môi trường sống, sức khoẻ của cả cộng đồng. Hoặc
với cụ thể 1 doanh nghiệp sản xuất, trong khi phải nỗ lực giữ chân công
nhân bằng nhiều chính sách thu hút lao động nhưng rất có thể người lao
động vẫn cứ bỏ doanh nghiệp mà đi, chỉ vì phải làm việc trong một môi
trường nhiệt độ quá cao, tiếng ồn quá lớn. Các doanh nghiệp thì cứ
loanh quanh khắc phục nắng nóng, tiếng ồn bằng những phương pháp thủ
công song hết sức tốn kém như dùng quạt phun sương, điều hoà nhiệt độ,
lợp mái 2 – 3 lớp mà lại thiếu những thông tin về các dòng VLTTMT có
khả năng khắc phục được những nhược điểm này.
VLTTMT - Không chỉ là cuộc chơi của những đại gia?
Khó
khăn cản trở chính là, để đột phá sản xuất cũng như khơi thông thị
trường, cần một tiềm lực cực lớn từ nhà sản xuất, cùng một hành lang
pháp lý thuận lợi để khích lệ ngành sản xuất này phát triển. Nếu thị
trường VLXD Việt Nam những năm qua chứng kiến một Euro Window vô cùng
hùng mạnh và chịu chơi, thì cũng ít ai biết những bức xúc và nỗ lực họ
đã vượt qua – những trở ngại khi mà Việt Nam chưa có tiêu chuẩn cho sân
chơi vật liệu đẳng cấp cao… Chính ông Nguyễn Quang Cung cũng thừa
nhận, hành lang pháp lý hiện nay chưa thuận lợi cho VLTTMT xác lập chỗ
đứng, nên các doanh nghiệp chấp nhận đầu tư vào lĩnh vực này là chấp
nhận phải đi “đường vòng” để thiết lập thị trường, bởi làm như vậy lại…
nhanh hơn, hiệu quả hơn so với trông chờ chính sách.
Về phía
một số doanh nghiệp đã đầu tư phát triển vật liệu cách âm, cách nhiệt
cũng đưa ra dẫn chứng cho thấy, đa phần chỉ các công trình, dự án sử
dụng vốn nước ngoài, các công trình tư nhân mới dùng sản phẩm của họ,
thậm chí sẵn sàng thay thế vật liệu so với thiết kế ban đầu. Ngược lại,
các công trình sử dụng vốn NSNN rất khó để làm điều tương tự, vì phải
phụ thuộc rất nhiều khâu, nhiều người mới có thể thay đổi được thiết
kế, thậm chí nếu mạnh dạn thay đổi cũng sẽ rất khó khăn trong thanh
toán.
Các nhà sản xuất và cung ứng cũng cho biết, vận động
được nhà thiết kế đưa sản phẩm của họ khi tư vấn vật liệu cho dự án
cũng rất khó, bởi không chỉ là thay đổi một thói quen, mà còn liên quan
đến nhiều vấn đề nhạy cảm khác. Chính vì những lý do này, những năm qua
hầu hết các doanh nghiệp thành công trong “mặt trận” vật liệu mới là
các đại gia đủ tiềm lực và “chịu nhiệt” được lâu dài trong cuộc cọ xát
chinh phục thị trường.
Như vậy, để phát triển ngành công
nghiệp VLTTMT cần một lực đẩy toàn diện để tạo sức lan toả sâu sắc
không chỉ trong nhận thức của xã hội, của giới tiêu dùng mà phải chính
từ các nhà xây dựng chính sách với sự cương quyết hơn nữa. Chỉ khi
chính sách được khai thông thì những ách tắc trong việc triển khai
VLTTMT mới được giải toả. Đây là vấn đề liên quan đến sự phát triển bền
vững của quốc gia nên những quy chuẩn, tiêu chuẩn vật liệu mới càng
được ban hành sớm chừng nào, lợi ích xã hội, lợi ích quốc gia càng lớn
chừng đó. Ông Nguyễn Quang Cung hé mở: Tới đây, bài toán sử dụng VLTTMT
sẽ được đưa ra mổ xẻ với những thông số phân tích cụ thể, các giải pháp
vĩ mô cũng sẽ được bàn đến một cách thấu đáo, mở đường cho một trang
mới của ngành công nghiệp VLXD thời kỳ mới. Một lối mở cho VLTTMT phát
triển đã hiện hữu, mà ở đó thành công của “cuộc chơi” sẽ không chỉ phụ
thuộc vào riêng sức mạnh của các đại gia…
>>
Tin liên quan:
- Hướng đến công nghiệp VLXD xanh
- Vì sao vật liệu xây dựng không nung kém phát triển?
- Dự báo thị trường VLXD cuối năm: Cung sẽ nóng theo thị trường BĐS
- Bê tông nhẹ với thị trường Việt Nam
- Vật liệu xây không nung bảo vệ tài nguyên, môi trường
- Bêtông nhẹ : Vì sao chưa có ‘đất’ ?
- Giá vật liệu xây dựng khó tăng
- Xây nhà với gạch nhẹ
- Lại đau đầu chuyện bù giá
- Vật liệu không nung trong xây dựng
